SHT-21 Sertifikasyon

Ülkemizde tasarımı ve üretimi gerçekleştirilecek,  hava aracı, motor, pervane, parça ve cihazların sertifikasyon faaliyetleri Hava Aracı ve Parçası Sertifikasyon Koordinatörlüğü tarafından gerçekleştirilmektedir.

Bu kapsamda, tasarım organizasyonu ve üretim organizasyonu onayları, tip/ilave tip sertifikası yayımlanması, parça/cihaz onayları verilmesi ve ülkemiz siciline kayıt edilecek, yabancı ülkelerde tasarlanıp üretilen hava araçları ile bunlar üzerindeki motor, pervane ve parçaların tip sertifikalarının kabul işlemlerinin yapılması ile Amatör Yapım Hava Araçlarının imalat süreçlerinin izlenerek sertifikasyon faaliyetlerinin yapılması, koordinatörlük görevleri arasında yer almaktadır.

Ülkemizde tasarlanıp üretilen hava aracı ve parçalarının uluslararası standartlara uygunluğu bu konudaki yayınlanmış ulusal ve uluslararası mevzuatlar kullanılarak yerine getirilmektedir.

Hava Aracı ve Parçası Sertifikasyon Koordinatörlüğü, bu görevleri yerine getirirken tip sertifikasyon panel toplantıları, test-muayene işlemleri, organizasyon denetlemeleri, ikili havacılık emniyeti anlaşmaları için görüşmeler, vb. faaliyetleri gerçekleştirmektedir.  

Hava aracı ve parçası Sertifikasyon Koordinatörlüğü, aşağıdaki mevzuat kapsamında çalışmalarını yürütmektedir;


 


 

Tip Sertifikaları (TC) ve Tip Sertifikası Veri Sayfaları (TCDS)

Kurumumuz tarafından şu ana kadar verilmiş bulunan Tip Sertifikaları (TC) ve Tip Sertifikası Veri Sayfaları (TCDS) aşağıda listelenmiştir: 

- TR.A.001_TC_TT32(HURKUS)
- TR.A.001_TCDS_REV1_TT32(HURKUS)
- TR.A.001_TCDSN_REV0_TT32(HURKUS)

- TR.BA.001_TC_PASHA_SERIES
- TR.BA.001_TCDS_REV0_PASHA_SERIES

Özel Uçuş İzni Belgesi İşlemleri (Permit to Fly Process)

Uygulanabilir uçuşa elverişlilik gereksinimlerini karşılamayan veya karşıladığı gösterilmemiş olan ama belirli koşullar altında emniyetli uçuş yapma kabiliyeti olan hava aracının uçuşu için düzenlenecek Özel Uçuş İzni Belgesinin verilme esaslarına ilişkin usul ve esaslar Hava Aracı Ve İlgili Ürün, Parça Ve Cihazın Uçuşa Elverişlilik Ve Çevresel Sertifikasyon Talimatı SHT-21 ile belirlenmiştir.

Yukarıda da belirtildiği üzere uçuşa elverişlilik gereksinimlerini karşılamayan veya karşıladığı gösterilmemiş olan ama belirli koşullar altında emniyetli uçuş yapma kabiliyeti olan ve aşağıdaki amaçlara yönelik olan hava araçları için düzenlenebilecektir.

  • Araştırma ve geliştirme, 
  • Düzenlemeler ile veya sertifikasyon şartnameleri ile uyum gösterimi, 
  • Tasarım organizasyonları veya üretim organizasyonları mürettebat eğitimi, 
  • Yeni üretim hava aracının üretim uçuş testinin yapılması, 
  • Üretimdeki hava aracının üretim tesisleri arasında uçurulması, 
  • Hava aracının müşteri kabulü için uçurulması,
  • Hava aracının teslimi veya ihracının yapılması, 
  • Hava aracının Otorite kabulü için uçurulması, 
  • Müşteri ekibinin eğitimi de dahil pazar araştırması, 
  • Fuar veya hava gösterisi, 
  • Hava aracının, bakım veya uçuşa elverişlilik gözden geçirmesinin gerçekleştirileceği bir konuma veya bir depolama yerine uçurulması, 
  • Bir hava aracının, normal menzilinin ötesinde iniş için yeterli tesisler veya uygun 
  • yakıtın olmadığı, su üzerinde veya karasal alanlar üzerinde bir uçuş için, sertifikalandırılmış maksimum kalkış ağırlığının üzerinde bir ağırlıkta uçurulması, 
  • Rekor kırma, hava yarışı veya benzeri bir yarışma, 
  • Uygulanabilir uçuşa elverişlilik gereksinimlerini karşılayan hava aracının çevresel gereksinimlere uygun bulunması öncesinde uçurulması, 
  • Karmaşık olmayan bireysel hava aracının ya da Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün, uçuşa elverişlilik sertifikası ya da tahditli uçuşa elverişlilik sertifikasının uygun olmadığını kabul ettiği hava aracı tiplerinin ticari olmayan uçuşları,
  • Azami kalkış kütlesi 4 kg’dan 150 kg’a kadar olan İnsansız Hava Araçlarının uçuş faaliyetleri.
  • Özel Uçuş İzni Belgesi ve Uçuş Koşulları Onayı (Test/Ferry Uçuşları)

    Türk Sivil Hava aracı Siciline kayıtlı ya da kaydedilmek üzere getirilecek olan hava araçlarının;

    1. Müşteri kabulü için uçurulması;
    2. Teslimi veya ihracının yapılması;
    3. Otorite kabulü için uçurulması;
    4. Müşteri mürettebat eğitimi de dâhil pazar araştırması;
    5. Bakım veya uçuşa elverişlilik gözden geçirmesinin gerçekleştirileceği bir konuma veya bir depolama yerine uçurulması;

    amaçları için yapacakları uçuş öncesinde, SHT-21 Talimatı Tablo-13 Altbölüm P gereklerine uygun olarak özel koşullar altında uçuşa elverişli olduğunu belgelemek üzere verilir.

    Ferry Uçuşlar

    Türk veya Yabancı tescil işaretli hava araçlarının; periyodik bakımları sonrası veya ilgili bakım el kitabında belirtilen gereklilikleri yerine getirmek üzere planlı olmayan ve herhangi bir hasar veya eksiklik sebebiyle yapılmayan, yetkili bakım kuruluşu tarafından düzenlenmiş Uçuşa Verme Belgesinin (CRS) yayınlanması sonrası talep edilecek test veya teknik uçuşları için, DHMİ FIC bölümü, Genel Müdürlük onayına ihtiyaç duymaksızın 31 Ekim 2012 tarihli genelgede yer alan şartlara uygun olarak test uçuşu yapılmasına izin verir.

    Ancak, bir hava aracının planlı olmayan herhangi bir hasar veya eksiklik sebebiyle uçuşa elverişlilik durumunu kaybetmesi halinde Genel Müdürlüğümüzden özel uçuş izni alınması gerekmektedir.

    Başvuru Sırasında Gereken Belgeler

    • Yapılacak uçuşun amacını, tarih ve güzergâhı belirten Başvuru Yazısı 
    • Uçuş Koşulları Onayı Başvuru Formu – SHGM Form 37
    • Özel Uçuş İzni Belgesi Başvuru Formu – SHGM Form 21
    • Uçuş Ekibi Bilgileri (Pilot Lisansı ve Sağlık Sertifikası) 
    • Uçuşta pilota eşlik etmesi zorunlu teknik personelin uçuşun özel koşullar altında yapılacağını bildiğine dair yazılı beyanı
    • Üçüncü Şahıs Mali Mesuliyet Sigortası (Amaca yönelik ve geçerli) 
    • Hava aracı ithal ediliyorsa İhraç U.E Belgesi ya da yazısı
    • Hava aracı tipi ilk kez ithal ediliyorsa Tip Sertifikası ve TCDS
    • Test ve Ferry Uçuş yapılmasında sakınca olmadığına dair Teknisyen Taahhüttü
    • Hava aracı bakımdan çıkmış ise son Bakım Çıkış Sertifikası (CRS)
    • Kullanılmış hava aracı ise AD/SB, Ömürlü Parça ve Bakım Durumu
    • Varsa Özel Koşullar için Bilgi ve Belgeler (Storage, Hard Landing, Accident, vb.)
    • Hizmet Bedeli Dekontu

Ürün Tip Sertifikasyonu (Product Type Certification)

Ürünlerin (Hava aracı, motor ve pervane) tasarımlarının ilgili sertifikasyon şartnamelerine (Certification Specifications) uygunluğunun denetlenerek onaylanması işlemine ürün tip sertifikasyonu denilmektedir.

Söz konusu sertifikasyon şartnameleri her bir ürün, parça ve cihaz için farklı olup tip sertifikasyon faaliyetleri yürütülürken SHT-21 ve  Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) ile yapılan işbirliği anlaşması (WA) kapsamında EASA tarafından yayımlanan ve aşağıda verilen şartnameler takip edilmektedir.
 
  1. AMC-20: Ürün, Parça ve Cihaz için Uçuşa Elverişlilik Genel Uygulanabilir Uyum Gösterimleri
  2. CS-22: Planör ve Motorlu Planörler
  3. CS-23: Normal, Akrobasi, Genel Maksat, Komuter Uçaklar
  4. CS-25: Büyük Uçaklar
  5. CS-26: Operasyonlar için İlave Uçuşa Elverişlilik Gereksinimleri
  6. CS-27: Döner Kanatlı Küçük Hava Araçları
  7. CS-29: Döner Kanatlı Büyük Hava Araçları
  8. CS-31GB: Gaz Balonları
  9. CS-31HB: Sıcak Hava Balonları
  10. CS-31TGB: İple Bağlı Gaz Balonları
  11. CS-34: Motor Emisyonu ve Yakıt Boşaltma
  12. CS-36: Hava Aracı Gürültü
  13. CS-APU: Yardımcı Güç Üniteleri13- CS-E: Motorlar
  14. CS-ETSO: Avrupa Teknik Standart Usul Yetkilendirmesi
  15. CS-LSA: Hafif Sportif Uçaklar
  16. CS-P: Pervaneler
  17. CS-VLA: Çok Hafif Uçaklar
  18. CS-VLR: Çok Hafif Döner Kanatlı Hava Araçları
  19. CS-MMEL: Master Asgari Teçhizat Listesi
  20. CS-GEN-MMEL: Master Asgari Teçhizat Listesi (Genel)
  21. CS-SIMD: Simülatör Verisi
  22. CS-CCD: Kabin Ekibi Verisi
  23. CS-FCD: Uçuş Ekibi Verisi
  24. TR-UL: Ultra Hafif Uçaklar
  25. CS-STAN: Standart Değişiklikler ve Standart Tamirler
  26. CS-AWO: Tüm Hava Koşulları Operasyonları

Bu gerekliliklerin güncel hallerine aşağıdaki adresten ulaşılabilir;
https://www.easa.europa.eu/document-library/certification-specifications
Hava aracı, motor ve pervane için tip sertifikası almak isteyenlerin öncelikle Genel Müdürlüğümüze gelerek projeleri ile ilgili detayları sunum yapmaları ve ardından aşağıdaki formları doldurarak üst yazıyla Genel Müdürlüğümüze başvuru yapmaları gerekmektedir.

Not: Tip sertifikası alınabilmesi için kuruluşun tasarım organizasyonu onayı veya kabul edilmiş bir başvurusu bulunması şarttır.
 
Sunum içeriği;
  • Kuruluş hakkında genel bilgi
  • Organizasyon Yapısı ve Personel
  • Ürüne ait teknik bilgiler
  • Proje için öngörülen takvim
Başvuru dosyası içeriği;
  • Başvuru Yazısı
  • SHGM Form 30 - Tip Sertifikası Başvuru Formu
  • Tasarım Organizasyon Onayı (SHGM Form 83a- Tasarım Organizasyon Onayı) veya başvurusu (SHGM Form 80 - Tasarım Organizasyon Başvuru Formu)
  • Önerilen Sertifikasyon Temeli
  • Hava aracı için başvuru yapılıyorsa;
    • Hava aracının başlangıç temel verileri ve özellikleri
    • Hava aracının 3 yönden görünümlü teknik resimleri
    • Hava aracının kullanım karakteristikleri ve sınırlamaları
    • Motor veya pervane için başvuru yapılıyorsa;
      • Motorun veya pervanenin genel yerleşim çizimi
      • Motorun veya pervanenin tasarım özelliklerinin açıklaması
      • Motorun veya pervanenin kullanım karakteristikleri ve sınırlamaları
    • Tasarım, uyum doğrulama ve bağımsız kontrol ekibinin listesi (Panel Bazlı)
    • CVE ve AS (varsa) özgeçmişleri
    • Başvuru ücreti dekontu

Parça ve Teçhizat Sertifikasyonu (Parts and Appliances)

Ürünlerin (hava aracı, motor ve pervane) üzerine takılacak parça ve cihazların ilgili standart ve/veya şartnameleri sağladığının doğrulanması işlemine parça ve cihaz sertifikasyonu denilmektedir. 

Tip sertifikalı ürüne takılacak parça ve cihazın uyum gösterimi;

(a) Parça ve cihazın takılacağı ürünün SHT-21 Altbölüm B, D ve E’de tanımlanan tip sertifikasyon prosedürlerine göre veya
(b) Uygulanabilir olduğunda, SHT-21 Altbölüm O’nun TR-TSO yetkilendirme prosedürleri çerçevesinde veya
(c) Standart parçalar için, resmi olarak kabul gören standartlara uygun olarak yapılmalıdır.

Resmi olarak kabul edilen standartlar, ulusal (TSE) ya da uluslararası kuruluşlar (ISO, EN, ASTM, SAE, vb) tarafından yayımlanmış standartlardır.

Yukarıda verilen maddeler kapsamında yapılacak uyum gösterimi için aşağıda verilen yöntemler izlenmelidir;


(a)maddesi kapsamında tasarlanacak parça/cihaz için Tip Sertifikasyon sürecine bakınız.

(b)maddesi kapsamında parça ve cihaz tasarımı yapmak isteyen organizasyonların öncelikle Genel Müdürlüğümüze gelerek projeleri ile ilgili detayları sunum yapmaları ve ardından aşağıdaki formları doldurarak üst yazıyla Genel Müdürlüğümüze başvuru yapmaları gerekmektedir. İlgili parça/cihazın sertifikasyon şartnamelerine ve varsa uluslararası standartların referanslarına CS-ETSO dokümanından ulaşılabilir. 


Not: TR-TSO onayının alınabilmesi için organizasyonun tasarım kabiliyetinin gösteriminin (A-TOO) ve üretim organizasyonu onayının (ÜOO) bulunması şarttır. 

Başvuru dosyası içeriği;
- Başvuru Yazısı
- Başvuru Ücreti Dekontu
- SHGM Form 34 – TR-TSO Yetkilendirmesi Başvuru Formu
- SHGM Form 35 – TR-TSO Yetkilendirmesi Uyum Beyanı
- SHGM Form 216 – SHT/Part-21 Kontrol Listesi (Organizasyon tarafından doldurulmuş)
- Parça/Cihaz ile ilgili teknik bilgiler
- İrtibat kişisi iletişim bilgileri
- A-TOO (TOO) /ÜOO ilişkisi ile ilgili bilgiler

Şablon dosya örneği;
- SHGM Form 153 – A-TOO TSO Elkitabı Örneği

(c)maddesi kapsamında standart parça üreticilerinin Genel Müdürlüğümüzden bir onay almasına gerek yoktur. Ancak, söz konusu parçaların uygun standartta üretildiğinin ulusal (TSE) veya uluslararası kuruluşlarca (ISO, EN, vb) test edilerek onaylanması gerekmektedir.

Tasarım Organizasyonu Onayı (Design Organisation Approval)

Ürün, parça ve cihazların tasarımı ile bunlara yapılacak değişiklik/tamirlerin tasarımı için kuruluşun tasarım kabiliyetini göstermesi gerekmektedir. Kabiliyet gösterimi iki şekilde olmaktadır.

- SHT-21 21.A.14 (a), 21.A.112B (a), 21.A.432B (a) ve 21.A.602B (b) kapsamında, Tasarım Organizasyonu Onayı (TOO)
- SHT-21 21.A.14 (b,c), 21.A.112B (b,c), 21.A.432B (b,c) ve 21.A.602B (a) kapsamında, Tasarım Organizasyon Onayına Alternatif Prosedür Onayı (ATOO)

TOO veya ATOO almak isteyenlerin öncelikle Genel Müdürlüğümüze gelerek projeleri ile ilgili detayları sunum yapmaları ve ardından aşağıdaki formları doldurarak üst yazıyla Genel Müdürlüğümüze başvuru yapmaları gerekmektedir.

Başvuru dosyası içeriği;
- Başvuru Yazısı
- SHGM Form 80 - Tasarım Organizasyonu Onayı Başvurusu veya SHGM Form 81 - Alternatif Tasarım

Organizasyonu Başvuru Formu (ATOO)
- SHGM Form 82 - Tasarım Organizasyonu Değişiklik Başvurusu (uygun durumda)
- SHGM Form 216 – SHT/Part-21 Kontrol Listesi (Kuruluş tarafından doldurulmuş)
- SHGM Form 218 - DOH Kontrol Listesi (Kuruluş tarafından doldurulmuş)
- Tasarım Organizasyonu Elkitabı (DOH) Taslağı (SHGM Form 151 kullanılabilir)
- İrtibat kişisi iletişim bilgileri
- Yönetici Personel Form-4 belgeleri
- CVE Aday Listesi ve Bilgileri (Gerekli durumlarda)


Tasarım Organizasyonları

Alternatif Prosedür Onayları

Değişiklik ve Tamirler (Changes to TCs, STCs and Repairs)

Tip sertifikası almış bir ürüne yapılan değişiklik veya tamirlerin Genel Müdürlükçe veya Genel Müdürlüğün imtiyaz verdiği tasarım organizasyonlarınca (TOO veya A-TOO) onaylanması şarttır. 

Büyük değişiklikler için;
- Tip Sertifikası sahibi tarafından gerçekleştiriliyorsa SHT-21 Altbölüm D,
- Tip Sertifikası sahibi olmayan bir organizasyon tarafından gerçekleştiriliyorsa SHT-21 Altbölüm E kapsamında işlem yapılır.

Küçük değişiklikler için herhangi bir özel veya tüzel kişi, Altbölüm D kapsamında başvuru yapabilir.

Tamirler için ise SHT-21 Altbölüm M kapsamında işlem yapılır.

Başvuru dosyası içeriği(Başvuruda bulunulacak konu başlığına göre aşağıdaki uygun Formlar kullanılır);
- Başvuru Yazısı
- SHGM Form 30 – Tip Sertifikası Başvuru Formu (Değişiklik Hanesi tıklanacak)
- SHGM Form 33 - STC Başvuru Formu
- SHGM Form 31 - Büyük Tamir veya Değişiklik Tasarımı Başvuru Formu
- SHGM Form 32 - Küçük Değişiklik veya Tamir Başvurusu
- SHGM Form 81 - Alternatif Tasarım Kuruluşu Organizasyon Başvuru Formu (ADOA)
- SHGM Form 82 - Tasarım Kuruluşunda Organizasyonunda Önemli Değişiklik Başvuru Formu
- Değişiklik/Tamir ile ilgili teknik bilgiler
- İrtibat kişisi iletişim bilgileri
- Başvuru ücreti

Şablon dosya örnekleri;
- SHGM Form 152 - ATOO STC Elkitabı Örneği
- SHGM Form 154 - ATOO Değişiklik-Tamir Başvuru Dosyası Örneği

Üretim Organizasyonu Onayı (Production Organisation Approval)

Hava aracında kullanılacak ürün, parça ve cihaz üretimi için organizasyonun kabiliyetini göstermesi gerekmektedir. Bu kapsamda kabiliyet gösterimi iki şekilde olmaktadır:

- SHT-21 Altbölüm F kapsamında, üretim organizasyonu onayı (ÜOO) olmadan üretim (Genel Müdürlükle anlaşma yapılmalıdır)
- SHT-21 Altbölüm G kapsamında, Üretim Organizasyon Onayı (ÜOO) 

ÜOO ile veya ÜOO olmadan üretim yapabilmek için; 
(a) Ürün, parça veya cihazın tasarımına ait onay sahibi veya onay için başvuru yapmış olmalı veya
(b) Tasarım onayı başvuru veya belge sahibi ile uygun bir düzenleme yaparak, üretim ve tasarım arasında yeterli düzeyde koordinasyonu güvence altına almış olması gerekir

Üretim yapmak isteyen kuruluşların uygun ve yeterli bir kalite sistemi kurduğunu ve bu kalite sistemini sürdürebileceğini Genel Müdürlüğe göstermeleri gerekmektedir. Kuruluşların AS9100 vb bir yetkiye sahip olmaları önerilmektedir.

- ÜOO ile veya ÜOO olmadan üretim yapmak isteyen organizasyonların öncelikle Genel Müdürlüğümüze gelerek projeleri ile ilgili detayları sunum yapmaları ve ardından aşağıdaki formların yer aldığı başvuru dosyası ve  üst yazı ile Genel Müdürlüğümüze başvuru yapmaları gerekmektedir.

Başvuru dosyası içeriği;
- Başvuru Yazısı
- SHGM Form 50 - Üretim Organizasyonu Onayı Başvurusu veya SHGM Form 60 - Altbölüm F Anlaşma Başvurusu 
- SHGM Form 51 - Üretim Organizasyonu Onayı Değişiklik Başvuru (uygun durumda)
- SHGM Form 212 - ÜOO Uygunluk Kontrol Listesi
- SHGM Form 213 - ÜOO Kontrol Listesi
- SHGM Form 214 - POE Kontrol Listesi
- İrtibat kişisi iletişim bilgileri 

- Üretim organizasyonu El Kitabı (POE)
- Yönetici Personel Form-4 belgeleri (uygun durumda)   

Üretim yetkisi alan organizasyonlar yetki imtiyazları kapsamında;
(a) SHT-21 çerçevesinde üretim faaliyetlerini gerçekleştirebilir.
(b) Bütün hava aracı söz konusu olduğunda ve 21.A.174 maddesi çerçevesinde Uygunluk Beyanı (SHGM Form 52) sunulması durumunda, ilave bir gösterimde bulunmaksızın hava aracı uçuşa elverişlilik sertifikası ve gürültü sertifikası alabilir.
(c) Diğer ürün, parça veya cihaz söz konusu olduğunda ilave bir gösterimde bulunmaksızın Onaylı Çıkış Sertifikaları (SHGM Form 1) yayımlayabilir.
(d) Kendi ürettiği yeni bir uçağın bakımını yapabilir ve bu bakım ile ilgili olarak bakım çıkış sertifikası (SHGM Form 53) yayımlayabilir.
(e) 21.A.710 maddesi (b) bendinde belirtilen uçuş koşulları onayı (SHGM Form 18a) dâhil 21.A.711 maddesi (c) bendine uygun olarak, kendi ürettiği hava aracı için özel uçuş izni (SHGM Form 20a) yayımlayabilir   

Örnek dokümanlar;
- SHGM Form 1 - Onaylı Çıkış Sertifikası

-SHGM Form 55a- Üretim Organizasyonu Onayı

-SHGM Form 65- Mutabakat Mektubu (Altbölüm F)
- SHGM Form 136 - ÜOO Örnek Ürün İncelemesi Formu
- SHGM Form 137 - Arrangement Sample Form (Subpart F)
- SHGM Form 138 - Arrangement Sample Form (Subpart G)


Üretim Organizasyonları

Uçuşa Elverişlilik Sertifikaları (Airworthiness Certificates)

Türk Uçak Siciline kaydı yapılmış veya yapılacak olan her bir hava aracının uçuşa uygunluğu için aşağıdaki tiplerde sertifika verilir.
- SHY-M kapsamına giren hava araçları için Uçuşa Elverişlilik Sertifikası ve Uçuşa Elverişlilik Gözden Geçirme Sertifikası
- SHY-M kapsamına girmeyip Genel Müdürlükçe yayımlanmış/kabul edilmiş bir tip sertifikasına sahip hava araçları için Ulusal Uçuşa Elverişlilik Sertifikası
- İnsansız Hava Araçları ile araştırma, geliştirme, deneysel ve tip sertifikasına uyum gösterimi sürecindeki hava araçlarına ise Özel Uçuş İzni Belgesi ve Uçuş Koşulları Onayı
 
Genel Müdürlükçe kabul edilen Tip Sertifikaları aşağıda verilmektedir.
- Avrupa Birliği Havacılık Emniyet Ajansı (EASA) tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
- Federal Amerikan Havacılık Dairesi (FAA) tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
- Brezilya Sivil Havacılık Otoritesi (ANAC) tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
- Kanada Sivil Havacılık Otoritesi (TCAA) tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
- EASA üyesi ülke sivil havacılık otoriteleri ve söz konusu otoriteler tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
- İkili anlaşma yapılmış ülkelerin sivil havacılık otoriteleri tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
           
! Genel Müdürlük tip sertifikalarını kabul ederken özel şartlar belirlemektedir. Bu kapsamda ülkemize ilk kez girecek hava aracı tipleri için “Tip Validasyonu/Kabulü” bölümünü inceleyiniz.

Gürültü Sertifikaları (Noise Certificates)

Türk Uçak Siciline kaydı yapılmış veya yapılacak olan her bir hava aracının Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO) tarafından yayımlanmış Annex-16 Volume I kapsamında bir gürültü sertifikasına sahip olması gerekmektedir.
ICAO tarafından belirlenen gürültü kategorileri aşağıda verilmektedir.

ANNEX 16 VOLUME I NOISE CATEGORIES

CHAPTER2
 
Subsonic jet aeroplanes —Application for Type Certificate submitted before 6 October 1977.

CHAPTER 3
 
1. Subsonic jet aeroplanes — Application for Type Certificate submitted on or after 6 October 1977 and before 1 January 2006 
2. Propeller-driven aeroplanes over 8 618 kg— Application for Type Certificate submitted 
on or after 1 January 1985 and before 1 January 2006

CHAPTER 4
 
1. Subsonic jet aeroplanes — Application for Type Certificate submitted on or after 1 January 2006 
2. Propeller-driven aeroplanes over 8 618 kg — Application for Type Certificate submitted 
on or after 1 January 2006

CHAPTER 5
 
Propeller-driven aeroplanes over 8 618 kg — Application for Type Certificate submitted 
before 1 January 1985

CHAPTER 6
 
Propeller-driven aeroplanes not exceeding 8 618 kg — Application for Type Certificate 
submitted before 17 November 1988

CHAPTER 7

Propeller-driven STOL aeroplanes

CHAPTER 8
 
Helicopters

CHAPTER 9

Installed auxiliary power units (APU) and associated aircraft systems during ground operations

CHAPTER 10
 
Propeller-driven aeroplanes not exceeding 8 618 kg — Application for Type Certificate 
or certification of Derived Version submitted on or after 17 November 1988

CHAPTER 11
 
Helicopters not exceeding 3 175 kg maximum certificated take-off mass

CHAPTER 12

Supersonic aeroplanes

CHAPTER 13

Tilt-rotor aircraft
 
 
Gürültü Sertifikası için başvuru aşağıdakileri içermelidir:
1- Üst yazı ve SHGM Form 43 - Gürültü Sertifikası Başvuru Formu
2- Yeni hava aracı ile ilgili olarak:
   a. Uygunluk beyanı
   b. İthal edilen hava aracı için, ihracatı gerçekleştiren otorite tarafından imzalanan, hava aracının Genel Müdürlük tarafından kabul edilen tasarıma uygun olduğuna dair bir bildirim ve
   c. Uygulanabilir gürültü gereksinimlerine uygun olarak belirlenen gürültü bilgisi.
3- Kullanılmış hava aracı ile ilgili olarak:
   a. Uygulanabilir gürültü gereksinimlerine uygun olarak belirlenen gürültü bilgisi ve
   b. Hava Aracının üretim, modifikasyon ve bakım standartlarını belirlemek için geçmiş kayıtlar.
 
 

Tip Kabulü (Type Acceptance)

Genel Müdürlük ülkemiz siciline kayıtlı olan veya kaydedilecek hava araçları için asgari gereklilikleri belirlemektedir. Sertifikasyon faaliyetleri kapsamında hava araçlarına tip sertifikası yayımlanmakta veya diğer ülke otoriteleri tarafından yayımlanmış tip sertifikaları kabul edilmektedir.

Genel Müdürlük tarafından aşağıdaki Tip Sertifikaları kabul edilmektedir.
1- Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
2- Federal Amerikan Havacılık Dairesi (FAA) tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
3- Brezilya Sivil Havacılık Otoritesi (ANAC) tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
4- Kanada Sivil Havacılık Otoritesi (TCAA) tarafından yayımlanmış tip sertifikaları
5- EASA üyesi ülke sivil havacılık otoriteleri ve söz konusu otoriteler tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından yayımlanmış tip sertifikaları.
6- İkili anlaşma yapılmış ülkelerin sivil havacılık otoriteleri tarafından yayımlanmış tip sertifikaları

Tip sertifikalarının kabulü otomatik olarak yapılmamakta bazı özel şartlar aranmaktadır. Bu şartlar tip sertifikası sahibi tarafından ürün (hava aracı, motor, pervane) ülkemize teslim edilmeden önce Genel Müdürlüğümüze sağlanmalıdır;

- Onaylı tip sertifikası ve tip sertifikası veri sayfası
- Ana çizim dokümanı veya tip tasarım açıklama dokümanı veya eşdeğer bir doküman
- Sertifikasyon uyum dokümanı (kontrol listesi)
- Yeni veya alışılmamış tasarım özellikleri gibi özel koşullar için uyum dokümanı;
- ICAO tarafından yayımlanmış Annex 16 kapsamında motor emisyon bilgileri;
- Onaylı uçuş elkitabı (varsa Konfigürasyon Sapma Listesi / CDL de dâhil,);
- Bakım ve operasyon elkitaplarına erişim hakkı (AMM, SB, MPD, MEL, AFM, vb.)
- Operasyon ve kurulum talimatları; (motor ve pervane için)
- SHGM personeli için ürün tanıma eğitimi

Ürün tanıma eğitimi aşağıdaki konuları içermelidir;

- Gövde, motor, elektrik ve aviyonik sistemlerin genel tanıtımı,
- Sistem bileşenlerinin çalışma prensipleri;
- Emniyet uyarıları;
- Bakım uygulamaları, özel aletler ve test ekipmanları hakkında bilgi
- Vb. konular

Yapılacak değerlendirmenin ardından uygun görülmesi halinde tip sertifikasının kabul edildiğine dair kabul yazısı yazılarak ilgili kuruluşa ve otoriteye gönderilir.

Yabancı ülke otoritesi ile anlaşma yapılması halinde yukarıda verilen süreçte değişiklik yapılabilir.

Belirlenen prosedür kapsamında 2015 yılından itibaren Genel Müdürlükçe kabul edilmiş tip sertifikaları aşağıda şekildedir. Halen Türk Uçak Siciline kayıtlı hava araçları da Genel Müdürlükçe kabul edilmiş sayılır, ancak 01.08.2016 tarihten sonra sicile girecek yeni tip hava araçları/motorlar için yukarıda belirtilen tip kabul şartlarını yerine getirme zorunluluğu getirilmiştir.

İmalatçı

Tip/Model

Kategori

Airbus S.A.S.

A320 - Neo

Uçak

Airbus Helikopter

EC-130

Helikopter

Airbus Helikopter

EC-145

Helikopter

Textron Aviation

(Formerly Beechcraft)

B200GT

Uçak

Bombardier Aerospace

Learjet Model 45 (70-75)

Uçak

Textron Aviation

(Formerly Cessna)

Cessna 200B

Uçak

Textron Aviation

(Formerly Cessna)

Cessna 680A

Uçak

Embraer S.A.

EMB-505

Uçak

Pilatus Aircraft

PC-12 Series

Uçak

Leonardo S.p.a

(Formerly Finmecanica)

AW169

Helikopter

Tecnam Quality Aircraft

P2008 JC

Uçak

Turbomeca (Safran)

Arriel 2D

Motor

Turbomeca (Safran)

Arriel 2E

Motor

CFM International

Leap 1A

Motor

Rolls Royce

Model 250 C-47

Motor

Aquila Aviation GMBH

AT-01

Uçak

Safran Helicopter Engines ARRIUS 2R Motor
Aircraft Industries, a.s L 410 UVP-E20 Uçak
International Aero Engines PW1100G-JM / PW1400-JM Motor
Boeing  B 787-9 Uçak
Airbus S.A.S. A 350 (900 and 1000 series) Uçak
Tecnam Quality Aircraft P2010 Uçak
THE BOEING COMP. B787-9 Uçak
AIRBUS S.A.S. A350 Uçak
SONACA AIRCRAFT S.A. S2 Uçak
HONDA AIRCRAFT COMPANY HA-420 Uçak
Gulfstream Aerospace Corporation Model GVI Uçak
Tomark, s.r.o. Viper SD-4 Uçak


İkili Havacılık Emniyeti Anlaşmaları & İşbirliği Anlaşmaları (BASA & WA)

Genel Müdürlük, havacılık emniyetinin arttırılması, tecrübe paylaşımı ve ürünlerin/sertifikaların karşılıklı tanınması amacıyla yabancı ülke sivil havacılık otoriteleriyle çeşitli işbirliği anlaşmaları yapmaktadır. 
Ayrıca söz konusu anlaşmalar aynı işlemlerin iki kez yapılmasının da önüne geçmekte ve ülkemiz sivil havacılığının uluslararası alanda güvenilirliğini de artırmaktadır. Bu kapsamda Genel Müdürlüğümüzün yaptığı anlaşmalar aşağıda verilmektedir.

Çalışma Anlaşmaları

1- Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı

2- Rusya Federasyonu Hava Taşıma Ajansı


Mutabakat Muhtıraları

1- Brezilya Sivil Havacılık Ajansı

2- Güney Kore Sivil Havacılık Otoritesi - Uygulama Prosedürleri

3- Ukrayna Sivil Havacılık Otoritesi


İkili Havacılık Emniyeti Anlaşmaları

1- Amerikan Federal Havacılık Dairesi (FAA) ile görüşmeler devam etmektedir.

2- Kanada Havacılık Otoritesi (TCCA) ile görüşmeler devam etmektedir.

3- Çin Havacılık Otoritesi ile görüşmeler devam etmektedir.

 

Uçuşa Elverişlilik Direktifleri (Airworthiness Directives - ADs)

Uçuşa elverişlilik direktifleri, hava aracı, motor, aviyonik veya diğer sistemlerle ilgili emniyetsiz bir durumun olması halinde tip sertifikası sahibine ve/veya hava aracı işleticilerine emniyetsiz durumun düzeltilmesi için verilen talimatlardır.

Tip sertifikası olan her bir hava aracı için ilgili havacılık otoritesi tarafından yayımlanan uçuşa elverişlilik direktifleri takip edilmeli ve zamanında uygulanmalıdır. Aksi takdirde, hava aracının uçuşuna izin verilmez.

Ayrıca yabancı otoritelerin haricinde Genel Müdürlük kendi direktiflerini yayımlayabilir.