SHGM Çağrı Merkezi: 444 60 01

Vazife ve Sorumluluk

Dispeçerler planladıkları uçuşların emniyetli ve ekonomik icra edilmesinin sorumluluğunu taşır. Genel olarak dispeçerlerin vazife sorumlulukları aşağıda tarif edildiği gibidir.

a. Uçuş Planı Hazırlama
Uçuş emniyeti açısından sivil havacılık otoriteleri, ulusal ve uluslararası kuruluşlar ile havacılık şirketleri tarafından belirlenen kural ve politikalar ekseninde ilgili dokuman ve yayınları değerlendirerek uçuşları düzenler, kontrol eder ve sonuçlandırır. Uçuş planı hazırlama safhaları aşağıdaki gibi sıralanabilir;

  • Hava Durumu Analizi: Sıcaklık, rüzgar, yağış, türbülans, görüş mesafesi, bulutluluk ve oraj-yıldırım gibi meteorolojik parametreler bir uçuşu her safhasında oldukça etkilemektedir. İniş-kalkış meydanları, yedek meydanları ve uçuş güzergâhındaki ait anlık ve tahmini hava durumları dispeçerler tarafından sürekli takip edilmeli ve uçuş için riskleri değerlendirilmelidir. Bu nedenle meydanlara ait TAF ve METAR yayınları, yolboyuna ait SIGMET ve hava durumu haritaları her uçuş için ayrı ayrı değerlendirilerek uçuş planlaması bu doğrultuda yapılmaktadır. 
  • Rota Analizi: Tarifeli, Charter, İntikal ve Tecrübe uçuşlarına ait; mesafe, rüzgâr avantajı, üst geçiş ücretleri, yasaklı hava sahaları, tatbikat & Notam ve siyasi kriz gibi kriterleri değerlendirerek en uygun uçuş rotalarını üretirler. Aynı zamanda tayfun ve volkanik raporları analiz eder, etkilenen seferler için güvenli alternatif uçuş rotalarını üretirler.
  • Yedek Meydan Seçimi: Uçuş mesafesi/süresi, hava durumu, notam, meydan olanakları ve gerekli anlaşmaları (akaryakıt, “handling”) değerlendirerek, her uçuş için iniş-kalkış ve yol boyu yedek meydanları belirler.
  • Notam Kontrolü: Meydanlara ve ülkelerin hava sahalarına ait notamları inceler ve uçuşları etkileyecek olan notamlar olması halinde gerekli önlemleri alır. Notam, ingilizce "notice to airmen" (havacılara bildiri) kavramının kısaltmasıdır.
  • Yakıt Hesabı: Uçuşları en emniyetli ve en ekonomik uçuş rotasından planlayarak uçuş emniyetine ve yakıt tasarrufuna katkı sağlar.
  • Teknik Aksaklıklar: Uçaklarda meydana gelen teknik bazı hasar ve arızalar uçuşlarda tahditler oluşturabilmektedir. Bu durumlarda uçuşun planlama aşamasında dispeçerler tarafından ilgili birimlerle koordineli olarak gerekli tedbirler alınır.
  • Brifing: Uçuşla ilgili yapılan planlamalar hakkında sefer kokpit ekiplerine detaylı brifing verilir ve hazırlanan uçuş dokümanları teslim edilir. 
  • ATC Koordinasyon: Sefer planlandıktan sonra uçuş bilgilerini içeren (rota, yedek meydanlar, uçuş seviyesi, uçak ekipmanları vb.) ATC uçuş planları iniş-kalkış yapılan meydanların ve yol boyundaki ülkelerin ATC birimlerine gönderilir.

    Planlamadan sonra gelişen, meydan/hava sahası yoğunluğu, hava durumu vb. nedenlerle gelebilecek slotların takibi yapılır. Eurocontrol yayınlarını ve “slotları” takip ederek, uzun “slotlar” ve diğer tahditli konular için gerekli önlemleri alırlar.

b. Müsaade Temini
Bir seferi icra edebilmek için iniş-kalkış müsaadesi ve üstgeçiş müsaadesi alınması gerekmektedir. İlgili müsaadeler sefer öncesinde ilgili ülkelerin sivil havacılık otoritelerine başvuru ile temin edilmektedir.
Planlanan tarifeli, ilave, charter, kargo, eğitim, teknik vb. maksatlı uçuşlar için müsaade temin edilmekte ve daha sonradan tarifesi ve/veya parkuru değişen seferlerin müsaadeleri yine ilgili ülkelerin otoritelerine başvuru ile revize edilmektedir.

c. Uçuş Takip
Uçuş emniyetinin sürekliliği bakımından başlangıcından bitişine kadar uçuşu takip eder, uçuş esnasında son anda gelişen hava durumu, notam, uçuş planı ve rotadaki önemli /tavsiye edilen değişiklikleri sorumlu kaptan pilota bildirir.

d. Ekstrem Durumlar
Doğal afetler, volkanik patlamalar, tropikal siklonlar, radyoaktivite, siyasi krizler, grevler ve kaza-kırım gibi her zaman yaşanması muhtemel olmayan durumlar için acil durum planı hazırlar. Uçuşun tüm planlaması (Uçuş rotası, yedek meydan seçimi, yakıt hesabı, vb.) acil durum planına göre hazırlanır.

e. Koordinasyon
Emniyetsiz koşulların doğma ihtimali ve bu koşulların uçuş güvenliğine karşı bir tehdit içermesi durumunda Uçuş Operasyon Kontrol Merkezi ile koordine kurarak söz konusu uçuşun geciktirilmesi veya iptal edilmesini şirketlerinin ve Sivil Havacılık otoritesinin kendisine tanıdığı yetkiler çerçevesinde değerlendirir. Operasyondaki aksaklıkları kayıt altına alarak gerekli birimlere rapor eder.